Ngồi máy tính cả ngày, tối về lại cúi nhìn điện thoại, sáng dậy thấy cổ cứng đờ, vai gáy mỏi nhừ – đó là cảm giác quen thuộc của rất nhiều người làm văn phòng và người lớn tuổi. Một trong những lý do thường gặp đứng sau tình trạng này là thoái hóa đốt sống cổ. Hiểu đúng về bệnh sẽ giúp bạn giữ gìn cổ mỗi ngày và biết khi nào cần đi khám.
Thoái hóa đốt sống cổ là gì và vì sao xảy ra?
Thoái hóa đốt sống cổ (còn gọi là thoái hóa cột sống cổ) là sự hao mòn theo tuổi của các đĩa đệm và khớp ở vùng cổ. Theo Mayo Clinic, đến khoảng 40 tuổi, đĩa đệm cột sống của phần lớn mọi người bắt đầu khô dần và xẹp lại; tình trạng này gặp ở hơn 85% người trên 60 tuổi.
Những thay đổi chính ở cổ theo thời gian gồm:
- Đĩa đệm mất nước: đĩa đệm mỏng đi, khiến các đốt sống cọ sát vào nhau nhiều hơn.
- Thoát vị đĩa đệm: phần nhân mềm bên trong lồi ra qua vết nứt ở lớp vỏ, có thể đè vào rễ thần kinh hoặc tủy sống.
- Gai xương: cơ thể tạo thêm xương để “gia cố” cột sống, nhưng phần xương thừa này đôi khi chèn vào dây thần kinh.
- Dây chằng xơ cứng: làm cổ kém linh hoạt.
Ai dễ gặp hơn?
Tuổi tác là yếu tố phổ biến nhất. Ngoài ra, theo Mayo Clinic và Hiệp hội Phẫu thuật Chỉnh hình Hoa Kỳ (AAOS), nguy cơ tăng ở người làm công việc phải lặp đi lặp lại động tác cổ, giữ cổ ở tư thế gượng hoặc thường xuyên ngước nhìn lên cao; người từng chấn thương cổ; người có người thân mắc bệnh; và người hút thuốc lá (hút thuốc có liên quan đến đau cổ nhiều hơn). Bệnh viện Vinmec lưu ý thêm nhóm nhân viên văn phòng ngồi lâu trước máy tính, ít vận động, cùng các thói quen như nằm sấp, kê gối quá cao hoặc quá mềm khi ngủ.
Dấu hiệu nhận biết
Nhiều người bị thoái hóa đốt sống cổ không có triệu chứng gì. Khi có, biểu hiện thường gặp là:
- Đau và cứng cổ, vai gáy, lúc có lúc không; đau tăng khi phải cúi hoặc ngửa lâu, hoặc giữ cổ yên một chỗ như lúc lái xe, đọc sách, và thường dịu đi khi nghỉ ngơi, nằm xuống.
- Đau đầu, thường bắt đầu từ phía sau gáy.
- Nghe tiếng lạo xạo, lục cục khi xoay cổ.
Khi ống sống hẹp lại và tủy sống hoặc rễ thần kinh bị chèn ép, người bệnh có thể thấy tê, châm chích, yếu ở tay, bàn tay, thậm chí ở chân; phối hợp động tác kém, đi lại khó khăn. Đây là nhóm dấu hiệu cần được bác sĩ đánh giá sớm.
Tư thế và thói quen giúp bảo vệ cổ
Thoái hóa là một phần của quá trình lão hóa, nhưng bạn có thể giảm gánh nặng cho cổ bằng những điều chỉnh nhỏ hằng ngày.
Khi làm việc
- Ngồi thẳng, nhẹ nhàng kéo hai vai ra sau và thu cổ về phía sau thay vì rướn đầu ra trước (theo NHS).
- Không giữ cổ ở một tư thế quá lâu; thỉnh thoảng đứng dậy đi lại, đổi tư thế.
- Theo Vinmec, nên đặt màn hình cách mắt khoảng 50–66 cm và hơi thấp hơn tầm mắt khoảng 10–20 độ; chọn ghế có chiều cao hợp với bàn và vóc người, giữ lưng thẳng, hai vai ngang nhau.
- Tránh đội vật nặng trên đầu; không vặn, bẻ cổ đột ngột.
Khi ngủ
- Dùng gối thấp, chắc để đầu ngang bằng với thân người; nằm nệm chắc.
- Tránh nằm sấp và tránh vặn cổ khi đang nằm.
Vận động nhẹ nhàng và chăm sóc tại nhà
Nhiều người nghĩ đau cổ thì phải giữ cổ bất động. Thực tế, NHS khuyên nên tiếp tục cử động cổ và duy trì sinh hoạt thường ngày trong khả năng cho phép, đồng thời không tự đeo nẹp cổ khi chưa có chỉ định của bác sĩ. AAOS cũng lưu ý nẹp cổ mềm chỉ nên dùng trong thời gian ngắn, vì đeo lâu có thể làm cơ cổ yếu đi.
| Việc nên làm | Lưu ý |
|---|---|
| Tập các bài vận động cổ nhẹ nhàng, giúp cổ mềm dẻo | Động tác chậm, không giật mạnh; nên nhờ bác sĩ hoặc kỹ thuật viên vật lý trị liệu hướng dẫn bài tập phù hợp |
| Chườm ấm | Bọc túi chườm trong khăn, khoảng 20 phút mỗi lần, 2–3 lần mỗi ngày (theo NHS) |
| Chườm lạnh | Bọc túi đá trong khăn, khoảng 5 phút mỗi lần, tối đa 3 lần mỗi ngày (theo NHS) |
Vật lý trị liệu thường là lựa chọn đầu tiên khi cần điều trị. Theo AAOS, một đợt tập thường kéo dài 6–8 tuần, mỗi tuần 2–3 buổi. Tùy tình trạng, bác sĩ có thể chỉ định thêm thuốc giảm đau, chống viêm hoặc giãn cơ; bạn không nên tự ý dùng thuốc kéo dài. Phẫu thuật chỉ được cân nhắc khi rễ thần kinh hoặc tủy sống bị chèn ép.
Đừng tự bấm nắn mạnh vùng cổ: Vinmec cảnh báo việc này có thể làm tổn thương mạch máu và dây thần kinh.
Khi nào cần đi khám?
Hãy sắp xếp đi khám nếu đau hoặc cứng cổ kéo dài quá vài tuần, đau tăng khi cử động, hoặc các biện pháp tự chăm sóc không giúp cải thiện.
Cần đi khám sớm, không nên trì hoãn khi:
- Đau cổ dữ dội xuất hiện đột ngột hoặc nặng lên nhanh.
- Tay hoặc chân thấy nặng, yếu.
- Tê rần, châm chích ở một cánh tay kèm đau cổ hoặc đau tay.
- Đau giữa hai bả vai.
Cần gọi cấp cứu ngay khi:
- Mới xuất hiện tình trạng đi lại khó khăn.
- Mất kiểm soát tiểu tiện hoặc đại tiện.
- Đột ngột vụng về, mất phối hợp động tác, chẳng hạn không cài được cúc áo.
- Méo một bên mặt, không giơ và giữ được cả hai tay, hoặc nói khó.
Theo Mayo Clinic, nếu tủy sống hoặc rễ thần kinh bị chèn ép nặng, tổn thương có thể trở thành vĩnh viễn, vì vậy đừng chủ quan với các dấu hiệu trên.
Tóm lại, thoái hóa đốt sống cổ rất phổ biến khi có tuổi. Ngồi đúng, ngủ đúng, đổi tư thế thường xuyên và vận động cổ nhẹ nhàng là những việc đơn giản nhưng đáng làm mỗi ngày. Khi cơn đau kéo dài hoặc xuất hiện dấu hiệu bất thường ở tay chân, hãy để bác sĩ thăm khám và hướng dẫn cụ thể cho bạn.
Bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và điều trị của bác sĩ.
Nguồn tham khảo:
- Mayo Clinic – Cervical spondylosis – Symptoms & causes
- NHS – Cervical spondylosis
- NHS – Neck pain
- AAOS OrthoInfo – Cervical Spondylosis (Arthritis of the Neck)
- Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec – Thoái hóa cột sống cổ: Nguyên nhân, triệu chứng, chẩn đoán và điều trị