Viêm quanh khớp vai đông cứng: dấu hiệu, giai đoạn, chăm sóc

Bạn bỗng thấy chải tóc, mặc áo hay với tay lấy đồ trên cao trở nên khó khăn, vai đau âm ỉ và cứng dần qua từng tuần? Đó có thể là dấu hiệu của viêm quanh khớp vai thể đông cứng, còn gọi là đông cứng khớp vai hay “frozen shoulder”. Bệnh không nguy hiểm đến tính mạng nhưng kéo dài và ảnh hưởng nhiều đến sinh hoạt.

Đông cứng khớp vai là gì và ai dễ mắc?

Theo Mayo Clinic, bệnh xảy ra khi lớp mô liên kết bao quanh khớp vai (bao khớp) dày lên và co rút lại. Nguyên nhân chính xác thường chưa rõ, nhưng một số nhóm người có nguy cơ cao hơn:

Người trung niên: Theo AAOS OrthoInfo và Vinmec, bệnh thường gặp nhất ở độ tuổi 40–60, và phụ nữ mắc nhiều hơn nam giới.
Người bị đái tháo đường: Theo AAOS OrthoInfo, bệnh gặp nhiều hơn hẳn ở người đái tháo đường, và nhóm này thường bị cứng khớp nặng hơn, kéo dài hơn.
Người phải bất động vai lâu ngày: Theo Mayo Clinic, việc để vai nằm yên quá lâu sau chấn thương chóp xoay, gãy tay, đột quỵ hoặc phẫu thuật là một trong những nguyên nhân phổ biến nhất.
Người có một số bệnh lý khác: như suy giáp, cường giáp, bệnh tim mạch, bệnh Parkinson (theo Mayo Clinic và AAOS OrthoInfo).

Ba giai đoạn của bệnh

Bệnh thường tiến triển chậm qua ba giai đoạn, thời gian tham khảo theo AAOS OrthoInfo:

Giai đoạn	Biểu hiện chính	Thời gian thường gặp
1. Đông (đau)	Đau tăng dần, vai mất dần khả năng cử động, có thể đau cả khi nghỉ và về đêm	Khoảng 6 tuần đến 9 tháng
2. Đông cứng	Đau có thể dịu bớt nhưng vai vẫn rất cứng, sinh hoạt hằng ngày khó khăn	Khoảng 4–6 tháng
3. Tan đông	Tầm vận động cải thiện dần, sức cơ hồi phục về gần bình thường	Khoảng 6 tháng đến 2 năm

Theo AAOS OrthoInfo, toàn bộ quá trình hồi phục có thể mất tới 3 năm. Mayo Clinic cũng cho biết triệu chứng thường cải thiện trong khoảng 1–3 năm. Theo NHS, đau và cứng vai cuối cùng thường sẽ hết.

Dấu hiệu nhận biết

Đau âm ỉ hoặc nhức ở mặt ngoài vai, đôi khi lan xuống phần trên cánh tay.
Đau tăng khi cử động vai; nhiều người đau nhiều hơn về đêm, khó nằm nghiêng về bên vai bệnh và bị mất ngủ.
Vai cứng dần, khó làm các động tác quen thuộc như chải đầu, gãi lưng, cài áo sau lưng hoặc đưa tay ra trước, ra sau.
Đặc điểm quan trọng: vai bị hạn chế cử động cả khi tự mình nâng tay lẫn khi có người khác nâng giúp. Theo Vinmec, bác sĩ thường kiểm tra cả vận động chủ động và thụ động để đánh giá điều này.

Chăm sóc tại nhà và vận động nhẹ nhàng

Mục tiêu là giảm đau và giữ tầm vận động. Theo Vinmec, thuốc không giúp cải thiện tầm vận động, vì vậy tập luyện và vật lý trị liệu đóng vai trò rất quan trọng. Một số điều bạn có thể làm:

Tiếp tục cử động vai nhẹ nhàng: NHS lưu ý rằng giữ vai bất động hoàn toàn có thể khiến cơn đau nặng hơn.
Chườm ấm: NHS gợi ý dùng túi chườm nóng hoặc chai nước ấm bọc khăn, chườm tối đa 20 phút mỗi lần.
Không tự nghĩ ra bài tập nặng: NHS khuyên tránh tự tập các bài gắng sức, chẳng hạn dùng máy tập ở phòng gym, vì có thể làm đau tăng lên.
Kiểm soát tốt bệnh nền: Theo AAOS OrthoInfo, cải thiện kiểm soát đường huyết ở người đái tháo đường có thể giúp hồi phục nhanh hơn.
Về thuốc giảm đau: hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ để được tư vấn loại phù hợp với tình trạng sức khỏe của bạn, không tự ý dùng kéo dài.

Một số động tác kéo giãn tham khảo

Theo AAOS OrthoInfo (chỉ tập trong giới hạn không gây đau, hỏi bác sĩ hoặc kỹ thuật viên vật lý trị liệu về số lần phù hợp):

Kéo tay ngang ngực: dùng tay lành nhẹ nhàng kéo tay bên đau ngang qua ngực, ở dưới cằm, giữ khoảng 30 giây.
Nâng tay khi nằm ngửa: nằm ngửa, dùng tay lành nâng tay bên đau từ từ lên phía trên đầu, giữ khoảng 15 giây.
Xoay ngoài tại khung cửa: đứng ở khung cửa, khuỷu tay bên đau gập 90 độ, bàn tay tì vào khung cửa, rồi xoay người nhẹ ra xa, giữ khoảng 30 giây.

Theo NHS, một liệu trình vật lý trị liệu thường kéo dài ít nhất 6 tuần, tùy tốc độ cải thiện của vai. Người vừa chấn thương, phẫu thuật vai hoặc tay nên hỏi nhân viên y tế về bài tập giữ tầm vận động để phòng cứng khớp (theo Mayo Clinic).

Khi nào cần đi khám?

Đau vai không phải lúc nào cũng là đông cứng khớp vai. Nhiều bệnh khác như rách gân chóp xoay hay tổn thương xương khớp cũng gây đau vai. Theo Vinmec, bác sĩ có thể chỉ định X-quang, siêu âm hoặc chụp cộng hưởng từ để loại trừ các nguyên nhân này. Vì vậy, bạn nên đi khám sớm khi:

Đau và cứng vai kéo dài, không đỡ dù đã nghỉ ngơi, chăm sóc tại nhà (theo NHS).
Đau nhiều đến mức khó cử động tay và vai, hoặc đau làm mất ngủ thường xuyên.
Đau vai xuất hiện sau ngã, va đập, hoặc kèm sưng, nóng, đỏ, sốt.

Cảnh báo quan trọng: Đau vai trái, đau lan xuống cánh tay, cổ hoặc hàm, nhất là khi kèm đau thắt ngực, khó thở, vã mồ hôi, buồn nôn hoặc da tái xám, có thể là dấu hiệu của nhồi máu cơ tim. Theo NHS, cần gọi cấp cứu ngay (tại Việt Nam gọi 115) và không tự lái xe đến bệnh viện.

Lời kết

Đông cứng khớp vai có thể kéo dài nhưng phần lớn sẽ cải thiện. Kiên trì vận động nhẹ nhàng, chườm ấm, kiểm soát tốt bệnh nền và tập luyện theo hướng dẫn của chuyên gia là chìa khóa giúp vai sớm linh hoạt trở lại. Khi đau vai kéo dài hoặc có dấu hiệu bất thường, hãy đi khám để được bác sĩ chẩn đoán chính xác nguyên nhân.

Bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và điều trị của bác sĩ.

Nguồn tham khảo: