Sáng thức dậy, các ngón tay cứng đờ, khó nắm chặt bàn tay, phải một lúc lâu mới cử động lại được bình thường… Nhiều người nghĩ đó chỉ là “đau khớp tuổi già” hay thoái hóa khớp. Nhưng nếu tình trạng này xuất hiện ở cả hai bàn tay, kéo dài và kèm mệt mỏi, rất có thể đó là dấu hiệu của viêm khớp dạng thấp – một bệnh khớp mạn tính có cơ chế hoàn toàn khác với thoái hóa khớp. Nhận biết sớm giúp người bệnh được điều trị kịp thời, hạn chế biến dạng khớp về sau.
Viêm khớp dạng thấp là bệnh gì?
Viêm khớp dạng thấp là một bệnh viêm mạn tính do rối loạn hệ miễn dịch: thay vì bảo vệ cơ thể, hệ miễn dịch lại tấn công chính lớp màng hoạt dịch của khớp, gây viêm, sưng đau và lâu dần có thể làm hủy hoại khớp.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), năm 2019 có khoảng 18 triệu người trên thế giới sống chung với viêm khớp dạng thấp; khoảng 70% trong số đó là phụ nữ và 55% là người trên 55 tuổi. WHO cũng cho biết bệnh không chỉ ảnh hưởng đến khớp mà còn có thể tác động tới tim, phổi và hệ thần kinh.
Dấu hiệu sớm cần lưu ý
Theo WHO và Hệ thống Y tế Quốc gia Anh (NHS), các dấu hiệu thường gặp gồm:
- Đau, sưng, nóng, đỏ và đau khi chạm vào một hoặc nhiều khớp.
- Tính chất đối xứng: bệnh thường ảnh hưởng khớp ở cả hai bên cơ thể, ví dụ cả hai bàn tay.
- Khởi đầu ở các khớp nhỏ: NHS cho biết bệnh thường ảnh hưởng trước tiên đến các khớp nhỏ ở bàn tay và bàn chân.
- Cứng khớp buổi sáng kéo dài: theo NHS, tình trạng cứng khớp do viêm khớp dạng thấp thường kéo dài hơn 30 phút.
- Triệu chứng toàn thân: mệt mỏi, sốt, ra mồ hôi, ăn kém ngon và sụt cân.
Phân biệt viêm khớp dạng thấp và thoái hóa khớp
Hai bệnh đều gây đau khớp nên rất dễ nhầm lẫn. Dựa trên thông tin từ Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh và NHS, có thể so sánh một số điểm chính như sau:
| Tiêu chí | Viêm khớp dạng thấp | Thoái hóa khớp |
|---|---|---|
| Cơ chế | Viêm mạn tính do rối loạn miễn dịch | Tổn thương sụn, xương dưới sụn, dây chằng do tuổi tác và quá tải kéo dài |
| Tuổi | Có thể gặp ở mọi lứa tuổi | Liên quan chặt chẽ với tuổi tác |
| Vị trí khớp | Khớp nhỏ và nhỡ (thường bắt đầu ở bàn tay, bàn chân), đối xứng hai bên | Các khớp phải chịu tải trọng lâu dài, thường không đối xứng |
| Cứng khớp buổi sáng | Rõ rệt, thường hơn 30 phút | Không rõ rệt, thường hết trong vòng 30 phút |
| Triệu chứng toàn thân | Có thể có (mệt mỏi, sốt, sụt cân) | Thường không có |
| Xét nghiệm máu | Có thể có yếu tố dạng thấp trong huyết thanh | Thường âm tính |
Lưu ý: bảng trên chỉ giúp bạn hình dung sự khác biệt. Việc chẩn đoán cần do bác sĩ chuyên khoa Cơ xương khớp thực hiện dựa trên thăm khám, xét nghiệm và chẩn đoán hình ảnh.
Ai có nguy cơ cao hơn?
Theo WHO, các yếu tố nguy cơ của viêm khớp dạng thấp gồm:
- Yếu tố không thay đổi được: di truyền, giới tính nữ, tuổi tác.
- Yếu tố có thể thay đổi: hút thuốc lá và béo phì.
Như vậy, bỏ thuốc lá và giữ cân nặng hợp lý là những việc bạn hoàn toàn có thể chủ động làm để giảm nguy cơ.
Chăm sóc và sống chung với bệnh
WHO cho biết viêm khớp dạng thấp hiện chưa thể chữa khỏi hoàn toàn nhưng có thể kiểm soát được. Việc điều trị do bác sĩ chỉ định, có thể gồm thuốc chống viêm, thuốc chống thấp khớp tác dụng chậm, thuốc sinh học, kết hợp phục hồi chức năng; trường hợp nặng có thể cần phẫu thuật hoặc thay khớp. Theo Tâm Anh, mục tiêu điều trị là kiểm soát miễn dịch, giảm viêm, ngăn hủy khớp và bảo vệ chức năng vận động.
Bên cạnh việc tuân thủ điều trị, WHO khuyến khích người bệnh:
- Vận động đều đặn phù hợp với sức khỏe, theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc chuyên viên phục hồi chức năng.
- Ăn uống đủ chất và duy trì cân nặng hợp lý để giảm gánh nặng cho khớp.
- Không hút thuốc lá.
- Giữ vệ sinh răng miệng tốt.
Không tự ý dùng thuốc giảm đau, thuốc có corticoid hay các bài thuốc không rõ nguồn gốc kéo dài: chúng có thể che lấp triệu chứng, làm chậm chẩn đoán và gây nhiều tác dụng phụ.
Khi nào cần đi khám?
Bạn nên đến khám chuyên khoa Cơ xương khớp sớm nếu có một trong các biểu hiện sau:
- Sưng, đau nhiều khớp, đặc biệt các khớp nhỏ ở bàn tay, bàn chân ở cả hai bên.
- Cứng khớp mỗi sáng kéo dài hơn 30 phút.
- Đau khớp kèm mệt mỏi, sốt nhẹ, sụt cân không rõ lý do.
- Khớp biến dạng, khó cầm nắm, khó cài cúc áo hoặc đi lại.
Lời kết
Viêm khớp dạng thấp và thoái hóa khớp tuy cùng gây đau khớp nhưng là hai bệnh khác nhau, cần cách xử trí khác nhau. Để ý đến những dấu hiệu như cứng khớp buổi sáng kéo dài hay sưng đau đối xứng ở bàn tay sẽ giúp bạn không bỏ lỡ “thời điểm vàng” để được chẩn đoán và điều trị, giữ cho đôi tay, đôi chân luôn linh hoạt.
Bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và điều trị của bác sĩ.
Nguồn tham khảo:
- Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) – Rheumatoid arthritis
- NHS (Hệ thống Y tế Quốc gia Anh) – Rheumatoid arthritis – Symptoms
- Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh – Phân biệt viêm khớp dạng thấp và thoái hóa khớp