Buổi sáng thức dậy thấy đầu gối hơi cứng, leo vài bậc cầu thang đã nghe “lục khục” và nhói đau – nhiều người xem đó là chuyện bình thường của tuổi tác. Thực ra, đây có thể là những tín hiệu sớm của thoái hóa khớp gối, một bệnh tiến triển chậm nhưng ảnh hưởng lâu dài đến khả năng đi lại. Hiểu đúng cơ chế và điều chỉnh thói quen từ sớm sẽ giúp bạn giữ đôi chân khỏe lâu hơn.
Thoái hóa khớp gối là gì và vì sao sụn khớp bị mòn?
Ở đầu gối, phần cuối xương đùi và xương chày được bọc bởi một lớp sụn khớp chắc, trơn láng. Lớp sụn này như tấm đệm, giúp hai đầu xương trượt lên nhau gần như không ma sát.
Thoái hóa khớp xảy ra khi lớp sụn bảo vệ này dần bị bào mòn theo thời gian. Bề mặt sụn trở nên thô ráp, mỏng đi, khe khớp hẹp lại. Khi sụn tổn thương nặng, xương có thể cọ xát trực tiếp vào xương, kéo theo thay đổi của toàn bộ khớp: xuất hiện gai xương quanh khớp, mô mềm bị viêm, các dây chằng và cơ quanh khớp yếu đi.
Những ai dễ bị thoái hóa khớp gối?
- Tuổi tác: nguy cơ tăng dần khi bạn càng lớn tuổi.
- Nữ giới: phụ nữ có khả năng mắc bệnh cao hơn nam giới.
- Thừa cân, béo phì: trọng lượng dư thừa tạo thêm áp lực lên khớp chịu lực như đầu gối; mô mỡ còn sinh ra các chất gây viêm có hại cho khớp.
- Chấn thương cũ: những lần đứt dây chằng, gãy xương hay chấn thương thể thao từ nhiều năm trước vẫn làm tăng nguy cơ.
- Vận động lặp đi lặp lại, lao động nặng: công việc mang vác nhiều hoặc thường xuyên gây áp lực lên gối.
- Yếu tố khác: tiền sử gia đình, bất thường xương khớp bẩm sinh, đái tháo đường.
Dấu hiệu sớm của thoái hóa khớp gối bạn không nên bỏ qua
Triệu chứng thường xuất hiện từ từ và mức độ rất khác nhau ở mỗi người. Hãy để ý những dấu hiệu sau:
- Đau khi vận động: ban đầu chỉ âm ỉ, đau rõ hơn khi lên xuống cầu thang, đứng lên từ tư thế ngồi thấp hoặc đi bộ lâu; nghỉ ngơi thì dịu bớt.
- Cứng khớp buổi sáng: đầu gối “khó khởi động” khi vừa ngủ dậy hoặc sau khi ngồi lâu. Với thoái hóa khớp, tình trạng cứng này thường ngắn, dưới 30 phút, rồi cử động dễ dàng hơn.
- Tiếng lục khục, lạo xạo: cảm giác cọ xát hoặc tiếng kêu khi co duỗi gối.
- Giảm tầm vận động: khó gập hoặc duỗi thẳng gối hoàn toàn.
- Đau khi ấn và sưng nhẹ: vùng quanh khớp có thể ấn đau, đôi khi sưng do viêm hoặc tràn dịch.
Theo NHS, bác sĩ thường nghĩ đến thoái hóa khớp khi người bệnh từ 45 tuổi trở lên, đau khớp tăng khi sử dụng và cứng khớp buổi sáng kéo dài không quá 30 phút. Tuy vậy, chỉ bác sĩ mới xác định được chính xác sau khi thăm khám.
Bảo vệ khớp gối trong sinh hoạt hằng ngày
Những thay đổi nhỏ trong thói quen có thể giúp giảm áp lực lên gối và cải thiện khả năng vận động:
| Thói quen có lợi | Thói quen nên hạn chế |
|---|---|
| Duy trì cân nặng hợp lý, giảm cân nếu thừa cân | Ngồi xổm lâu (giặt giũ, nhặt rau, rửa bát dưới sàn) |
| Đi bộ nhẹ nhàng, bơi lội, đạp xe | Quỳ gối kéo dài |
| Tập tăng sức mạnh cơ đùi với cường độ vừa phải | Môn thể thao cường độ cao, nhảy bật liên tục |
| Đi giày vừa chân, êm, có độ bám tốt | Leo cầu thang, mang vác nặng quá sức |
| Giữ tư thế đúng, thay đổi tư thế thường xuyên | Ngồi yên một chỗ quá lâu không vận động |
Giảm cân để giảm tải cho đầu gối
Đầu gối gánh phần lớn trọng lượng cơ thể mỗi bước đi. Vì vậy, giảm được cân nặng dư thừa đồng nghĩa với giảm tải trực tiếp cho sụn khớp. Hãy kết hợp chế độ ăn cân bằng – nhiều rau xanh, trái cây, ngũ cốc, cá – với vận động đều đặn thay vì nhịn ăn cấp tốc.
Vận động đúng cách thay vì nằm yên
Ít vận động khiến cơ yếu và khớp càng cứng. NHS khuyến nghị người trưởng thành nên có ít nhất 150 phút hoạt động thể lực mức độ vừa phải mỗi tuần. Với người có vấn đề về gối, các môn ít va chạm như đi bộ trên mặt phẳng, bơi, đạp xe là lựa chọn phù hợp.
Cơ đùi khỏe giúp “đỡ” bớt lực cho khớp gối. Một vài bài tập nhẹ nhàng bạn có thể tham khảo:
- Duỗi gối khi ngồi: ngồi ghế, duỗi thẳng từng chân, giữ vài giây rồi hạ xuống.
- Nâng chân thẳng khi nằm: nằm ngửa, một chân co, chân kia giữ thẳng và nâng lên khỏi sàn một đoạn ngắn.
- Siết cơ đùi: ngồi duỗi chân, ép mặt sau gối xuống sàn, giữ vài giây rồi thả lỏng.
Hãy bắt đầu chậm, tăng dần số lần. Nếu bài tập làm đau tăng rõ rệt, hãy dừng lại và hỏi ý kiến bác sĩ hoặc chuyên viên vật lý trị liệu để được hướng dẫn phù hợp.
Mẹo nhỏ: ngồi ghế cao vừa phải thay vì ngồi bệt, dùng bồn cầu bệt thay cho xí xổm, lắp tay vịn ở cầu thang và nhà tắm.
Khi nào cần đi khám bác sĩ?
Bạn nên đi khám khi đau gối kéo dài, cứng khớp hoặc sưng gây ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày. Đặc biệt, hãy đến cơ sở y tế sớm nếu gặp một trong các dấu hiệu sau:
- Khớp gối sưng, nóng, đỏ, có thể kèm sốt.
- Cơn đau tăng dần, đau cả khi nghỉ ngơi hoặc về đêm.
- Đầu gối biến dạng (vẹo trong, vẹo ngoài), lệch trục.
- Cứng khớp buổi sáng kéo dài quá 30 phút hoặc đau nhiều khớp cùng lúc.
Bác sĩ sẽ thăm khám, có thể chỉ định chụp X-quang hoặc xét nghiệm để phân biệt với các bệnh khớp khác, từ đó đưa ra hướng điều trị và thuốc phù hợp nếu cần. Không nên tự ý dùng thuốc giảm đau kéo dài.
Đầu gối đồng hành cùng bạn qua từng bước chân mỗi ngày. Hãy lắng nghe những tín hiệu nhỏ như đau khi leo cầu thang hay cứng khớp buổi sáng, thay đổi thói quen từ hôm nay và đừng ngần ngại gặp bác sĩ khi triệu chứng kéo dài.
Bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và điều trị của bác sĩ.
Nguồn tham khảo:
- NHS (Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh) – Osteoarthritis
- Mayo Clinic – Osteoarthritis – Symptoms and causes
- Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec – Thoái hóa khớp gối: Nguyên nhân, triệu chứng, chẩn đoán và điều trị
- Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec – Thoái hóa khớp gối nên làm gì và những điều cần lưu ý