Cúi xuống nhặt đồ rồi “đứng hình” vì nhói ngang lưng, hay ngồi làm việc cả ngày và chiều về thấy lưng dưới mỏi cứng – hầu như ai trong chúng ta cũng từng trải qua. Đau thắt lưng phần lớn không nguy hiểm và có thể tự cải thiện, nhưng cũng có những trường hợp là tín hiệu cảnh báo cần đi khám sớm.
Đau thắt lưng phổ biến đến mức nào?
Đau thắt lưng là tình trạng đau nhức ở vùng lưng dưới. Cơn đau có thể âm ỉ hoặc nhói buốt, đôi khi lan xuống mông và chân.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), năm 2020 có khoảng 619 triệu người trên toàn cầu bị đau thắt lưng, và con số này được ước tính sẽ tăng lên 843 triệu ca vào năm 2050. WHO cũng cho biết đây là nguyên nhân gây khuyết tật hàng đầu trên thế giới. Người ở mọi lứa tuổi đều có thể mắc, kể cả trẻ em và thanh thiếu niên; số ca nhiều nhất rơi vào độ tuổi 50–55 và phụ nữ gặp nhiều hơn nam giới.
Về thời gian, WHO chia đau thắt lưng thành ba dạng:
| Dạng | Thời gian kéo dài |
|---|---|
| Cấp tính | Dưới 6 tuần |
| Bán cấp | 6–12 tuần |
| Mạn tính | Trên 12 tuần |
Vì sao bạn bị đau thắt lưng?
Theo WHO, khoảng 90% trường hợp là đau thắt lưng không đặc hiệu, nghĩa là không tìm thấy một bệnh lý hay tổn thương cấu trúc cụ thể nào giải thích cho cơn đau.
Những nguyên nhân thường gặp
- Căng cơ, giãn dây chằng: thường xảy ra sau khi bê vác nặng, xoay vặn người đột ngột hoặc vận động quá sức.
- Tư thế chưa đúng: ngồi hoặc đứng quá lâu, lặp đi lặp lại một động tác, cúi gập lưng khi nâng đồ.
- Cơ lưng, cơ bụng yếu: khi các nhóm cơ nâng đỡ cột sống không đủ khỏe, lưng dễ bị quá tải.
- Vấn đề ở đĩa đệm và dây thần kinh: phồng, thoát vị đĩa đệm chèn ép rễ thần kinh, đau thần kinh tọa.
- Thoái hóa cột sống, hẹp ống sống, loãng xương gây xẹp lún đốt sống, thường gặp hơn ở người lớn tuổi.
- Ít gặp hơn: viêm cột sống dính khớp, nhiễm trùng, khối u.
Ai dễ bị đau thắt lưng hơn?
WHO nêu các yếu tố nguy cơ của đau thắt lưng không đặc hiệu gồm ít vận động, hút thuốc lá, béo phì và công việc nặng nhọc về thể lực. Theo Mayo Clinic, đau lưng gặp nhiều hơn khi tuổi tăng dần, bắt đầu từ khoảng 30–40 tuổi; ngoài ra trầm cảm, lo âu và kỹ thuật nâng vật sai cũng làm tăng nguy cơ.
Chăm sóc tại nhà: làm gì và tránh gì?
Theo Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS), đau lưng thường cải thiện trong vòng vài tuần. Trong thời gian đó, bạn có thể tự giúp mình bằng những cách đơn giản:
- Tiếp tục vận động nhẹ nhàng. Cố gắng duy trì sinh hoạt thường ngày trong khả năng cho phép, đi lại quanh nhà, đi bộ chậm.
- Không nằm bất động trên giường nhiều ngày.
- Chườm ấm hoặc chườm mát. Dùng túi chườm ấm hoặc túi đá, nhớ bọc trong khăn để tránh bỏng da.
- Ngủ đủ, giữ tinh thần thoải mái. WHO xem giấc ngủ tốt và sức khỏe tinh thần là một phần của việc tự chăm sóc khi bị đau thắt lưng.
Nếu cần dùng thuốc giảm đau, bạn hãy hỏi ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ để được chỉ định loại phù hợp với tình trạng sức khỏe của mình.
Tư thế đúng trong sinh hoạt
- Khi ngồi: chọn ghế có chiều cao vừa để hai bàn chân đặt sát sàn, lưng thẳng và có điểm tựa cho vùng thắt lưng. Theo Mayo Clinic, bạn nên đổi tư thế thường xuyên, ít nhất mỗi nửa giờ một lần.
- Khi đứng: đứng thẳng, dồn đều trọng lượng lên hai chân, tránh khom vai, ưỡn bụng.
- Khi nâng vật: dang rộng hai chân, gập gối ngồi xuống thay vì cúi gập lưng, ôm vật sát người rồi dùng sức của chân để đứng lên; không vặn xoay người khi đang mang nặng.
Phòng ngừa đau thắt lưng tái phát
Đau thắt lưng có thể quay lại nhiều lần, vì vậy bạn nên duy trì các thói quen sau:
- Vận động đều đặn: các môn nhẹ nhàng, ít gây chấn động như đi bộ, đạp xe, bơi lội giúp tăng sức bền cho lưng.
- Làm khỏe cơ lưng và cơ bụng: nhóm cơ này như “đai tự nhiên” nâng đỡ cột sống.
- Giữ cân nặng hợp lý: thừa cân làm tăng áp lực lên cột sống.
- Không hút thuốc lá.
- Sắp xếp chỗ làm việc hợp lý: chỉnh ghế, bàn, màn hình cho vừa tầm; xen kẽ làm việc và nghỉ ngơi, đứng dậy đi lại sau mỗi khoảng ngồi lâu.
Dấu hiệu “cờ đỏ”: khi nào cần đi khám ngay?
Hãy đến cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu ngay nếu đau lưng đi kèm một trong các dấu hiệu sau:
- Mất cảm giác, tê bì quanh bộ phận sinh dục hoặc hậu môn (vùng “yên ngựa”).
- Rối loạn tiểu tiện, đại tiện mới xuất hiện, chẳng hạn bí tiểu hoặc không tự chủ.
- Đau, tê, châm chích hoặc yếu ở cả hai chân.
- Sốt, ớn lạnh, người mệt lả.
- Đau xuất hiện sau ngã, va đập mạnh hoặc tai nạn giao thông.
- Đau dữ dội khởi phát đột ngột hoặc nặng lên rất nhanh.
Bạn cũng nên đặt lịch khám sớm khi:
- Đau không đỡ sau vài tuần tự chăm sóc tại nhà, hoặc cản trở sinh hoạt hằng ngày.
- Sụt cân không rõ lý do.
- Đau không giảm khi nghỉ, đau tăng về đêm.
- Đau lan xuống chân, nhất là lan quá đầu gối, kèm tê hoặc yếu chân.
- Vùng lưng có khối sưng hoặc biến dạng.
Đau thắt lưng rất thường gặp và đa số sẽ dịu dần nếu bạn tiếp tục vận động nhẹ, giữ tư thế đúng và chăm sóc cơ thể đều đặn. Điều quan trọng là lắng nghe cơ thể: khi cơn đau kéo dài hoặc xuất hiện dấu hiệu bất thường, hãy đi khám chuyên khoa cơ xương khớp – cột sống để được chẩn đoán và hướng dẫn điều trị phù hợp.
Bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và điều trị của bác sĩ.
Nguồn tham khảo:
- Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) – Low back pain
- NHS (Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh) – Back pain
- Mayo Clinic – Back pain – Symptoms and causes
- Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh – Đau thắt lưng: Nguyên nhân, triệu chứng, chẩn đoán, phòng ngừa
- Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec – Đau vùng thắt lưng – Nguyên nhân và cách phòng ngừa